روز غدير به عنوان بزرگ ترين و مهمّ ترين اعياد اسلامى است. براى آن آداب و اعمال و فضايل بى شمارى بيان شده است. اعمال و آداب اين روز بسيار فوق العاده است و با اعمال هيچ روزى قابل مقايسه نيست. در غدير همه گروه ها مورد توجّه هستند و براى هر گروه با هر فكر و انديشه و هر سنّى، آدابى مناسب حال وجود دارد. اين آداب از ويژگى و جامعيّت خاصّي برخوردار است. زيرا معمار اين حادثه مهمّ تاريخى، مى خواهد اين روز براى هميشه در تاريخ زنده باشد.

1 ـ نماز

نماز روز غدير در شب و روز و نيز نماز مسجد غدير. (1)

2 ـ روزه

انبيا به جانشينان خود دستور مى دادند كه روز وصايت و امامت خود را عيد بدانند و روزه بگيرند. روزه اين روز از عمل شصت سال برتر است و ثواب روزه اين روز برابر با ثواب روزه شصت ماه است. (2)

3 ـ دعا در شب و روز غدير

پيشوايان اسلام از جمله؛ سيّد بن طاووس و علامه مجلسى و محدّث قمّى دعاهاى مختلفى در شب و روز اين عيد بزرگ نقل شده است كه مى توان به كتب آنان مراجعه كرد. (3)

4 ـ ياد خدا و پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم

در اين روز بزرگ با روزه و نماز به ياد خدا و حضرت محمّد صلّي الله عليه و آله و سلّم و آل او عليهم السّلام تأكيد شده است. (4)

5 ـ درود و صلوات بر پيامبر اكرم صلّي الله عليه و آله و سلّم

امام رضا عليه السّلام مى فرمايد: « ... و يوم الثّار الصلاة على محمّد و آل محمّد  يعني؛ ... اين روز، روز نماز و روز آرامش براى حضرت محمّد صلّي الله عليه و آله و سلّم و آل محمّد عليهم السّلام است » . (5)

6 ـ غسل

از امام صادق عليه السّلام در ضمن حديثى چنين آمده است: « ... غسل روز غدير را در قبل از غروب به جا آوريد ». (6)

7 ـ حمد و ستايش پروردگار و سپاس او

حضرت محمّد صلّي الله عليه و آله و سلّم: « ... أنّ من السنن أن يقول المؤمن فى يوم الغدير مأة مرّة: الحمد اللّه الذى جعل كمال دينه وتمام نعمته بولاية اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام ».

در حديث ديگرى آمده است: « ... هو يوم عبادة وشكر للّه وحمد له ». (7)

8ـ زيارت اميرالمؤمنين عليه السّلام

امام رضاعليه السّلام فرمود: « ... سزاوار است كه انسان هر كجا باشد سعى كند خود را به قبر مطهر آن حضرت اميرالمؤمنين عليه السّلام  برساند ».

براى حضرت اميرالمؤمنين عليه السّلام در اين روز زيارت مخصوصى معروف به امين اللّه نقل شده كه از نزديك و دور خوانده مى شود ». (8)

9 ـ تعويذ

تعوّذ النبى ـ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ـ فى يوم الغدير، فتعوذ بها أنت أيضاً قبل شروعك فى عمل اليوم المذكور ليكون حرزاً من المحذور وهى: بسم اللّه الرحمن الرحيم خير الاسماء بسم اللّه ربّ الآخرة والاولى وربّ الارض والسّماء الذى لايضرّ مع اسمه كيد الاعداء وبها تدفع كل الاسواء… (9)

10 ـ عبادت

امام رضا عليه السّلام: « ... و هو اليوم الذّى يزيد اللّه فى مال من عبد فيه… و يوم العبادة… ». (10)

11ـ جشن و عيد گرفتن

غدير، روز عيد و بلكه بهترين عيد اسلامى است. شايسته است آن را عيد بگيريم و جشن بر پا نماييم.

رسول خدا حضرت محمّد صلّي الله عليه و آله و سلّم فرمود: « ... يوم غدير خمّ افضل اَعياد امّتى وهو اليوم الّذى اَمَرنى اللّه تعالى ذكره فيه بنصب اخى على بن ابى طالب علماً لامّتى… ».

امام صادق عليه السّلام فرمود: « ... و هو عيد اللّه الاكبر و ما بعث اللّه ـ عزّوجلّ ـ نبيّاً قطّ إلاّ وتعيّد فى هذا اليوم وعرف حرمته ». (11)

12ـ تبريك و تهنيت

به سه نوع تبريك در روايات اشاره شده است:

* ـ تبريك به پيامبر اكرم حضرت محمّد صلّي الله عليه و آله و سلّم

* ـ تبريك به اميرالمؤمنين عليه السّلام

* ـ تبريك به يكديگر

امام هشتم عليه السّلام فرمود: « ... و هو يوم التهنئة يهنئ بعضكم بعضاً فاذا لقى المؤمن اخاه يقول: الحمد للّه الذّى جعلنا من المتمسكين بولاية امير المؤمنين و الائمة ـ عليهم السلام ». (12)

13 ـ ديد و بازديد

امام على بن موسى الرضا عليه السّلام در   فضيلت غدير فرمود: « ... ومن زار فيه مؤمناً أدخل اللّه قبره سبعين نوراً و وسّع فى قبره و يزور قبره كل يوم سبعون الف ملك و يبشّرونه بالجنّة… ». (13)

14 ـ افطارى دادن

امام هشتم عليه السّلام عدّه اى را كه روز غدير به حضورش رسيده بودند براى افطار در منزل خويش نگه داشت و به آنان افطارى داد و به منزل آنان نيز غذا و لباس و غيره فرستاد. (14)

15 ـ صدقه دادن

امام صادق عليه السّلام فرمود: « ... و الدرهم فيه بالف الف درهم ». (15)

16 ـ انجام كارهاى شايسته روز عيد

آن آداب و اعمال متعدد عبارتند از: هديه دادن، زينت كردن، شادى كردن، ديگران را شاد و خرّم نمودن، لباس نو و پاكيزه پوشيدن، ميهمانى دادن، گذشت و آشتى كردن، كارگشايى براى ديگران، نيكى كردن به ديگران، لباس و غذا و غيره به منزل خويشان و نزديكان فرستادن، توسعه دادن به زندگى خانواده و برادران، بشارت دادن، استراحت كردن، وام دادن، دوستى كردن، اجتناب از گناه، عقد برادرى بستن، مصافحه كردن، صله رحم، انجام عمل صالح و مهربانى و عطوفت به همديگر. (16)

17 ـ تبرّى جستن و  اعلام بي زاري از ستم گران

امام صادق عليه السّلام: « ... تصومه و تكثر الصلاة على محمد و آله و تبرّء الى اللّه ممن ظلمهم. (17)

18 ـ ديدار با رهبرى و بيعت

 برنامه ديدار با رهبرى و پيشواى مسلمين و بيعت با او از زمان ائمه عليهم السّلام به ويژه از زمان امام على بن موسى الرضا عليه السّلام مرسوم بوده و مردم از اطراف و اكناف براى ديدار با آنان و تجديد عهد به حضور آنان مى رسيدند.

امام صادق عليه السّلام: « ... هذا يوم عظيم عظّم اللّه حرمته على المؤمنين و اكمل لهم فيه الدين و تمّم عليهم النعمة و جدّد لهم ما اخذ عليهم من العهد و الميثاق ». (18)

19 ـ اجتماع و اتحاد

امام صادق عليه السّلام مى فرمايد: « ... و اسمه فى السماء يوم العهد و المعهود و فى الارض يوم الميثاق المأخوذ و الجمع المشهود ». (19)

1 . اقبال الاعمال، ص761

2 . تهذيب الاحكام، ج3، ص143؛ بحارالانوار، ج98، ص321، ح6 و الكافى، ج4، ص567 و كتاب الخصال، ج1، ص264، ح145؛ مصباح المتهجّد، ص736 (به طور مختصر)  و الكافى، ج4، ص148؛ مصباح المتهجّد، ص763؛ وسائل الشيعه، ج7، ص323، ح2؛ بحارالانوار، ج98، ص322

3 . اقبال الاعمال، ص761 و 797؛ بحارالانوار، ج98، ص308 به بعد؛ مفاتيح الجنان، اعمال روز غدير.

4 . الكافى، ج4، ص149، ح3

5 . وسائل الشيعه، ج7، ص325، ح6 و اقبال الاعمال، ص778

6 . تهذيب الاحكام، ج3، ص143؛ بحارالانوار، ج98، ص321، ح6

7 . بحارالانوار، ج98، ص321، ح5؛ وسائل الشيعه، ج7، ص328، ح13

8 . اقبال الاعمال، ص748 و مفاتيح الجنان، ص788

9 . اقبال الاعمال، ص788

10 . همان، 778

11 . تهذيب الاحكام، ج3، ص143 و  امالى صدوق، ص12، ح8

12 . الغدير، ج1، ص271 و همان، ص274 (كتاب «شرف المصطفى» با نام «شرف النبى» ترجمه و منتشر شده است). و اقبال الاعمال، ص776؛ مصباح المتهجّد، ص757؛ بحارالانوار، ج97، ص117

13 . اقبال الاعمال، ص778

14 . مصباح المتهجّد، ص736 و اقبال الاعمال، ص778

15 . مصباح المتهجّد، ص758 و تهذيب الاحكام، ج3، ص144

16 . مصباح المتهجّد، ص757

17. همان و اقبال الاعمال، ص778 و الكافى، ج4، ص148 (ر.ك: نقل پاورقى شماره 7)

18 . وسائل الشيعه، ج7، ص324، ح3

19. مصباح المتهجّد، ص737 و تهذيب الاحكام، ج3، ص143 و مصباح المتهجّد، ص752 و همان، ص757 و تهذيب الأحكام، ج3، ص143